Trí tuệ giáo dục mới trong thời đại Corona:

Khi gặp khủng hoảng, ta cần phải thay đổi tư duy

다국어 지원

한국어English日本語中文Tiếng Việt

Yu Young-man Nhà tri thức sinh thái, giảng viên Trường Đại học Hanyang

Tình hình dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp Corona còn tiếp tục kéo dài hơn so với dự kiến. Một yếu tố khác làm tăng thêm cảm giác bất an đó là việc phải đón nhận thường xuyên hơn các đợt bùng phát dịch bệnh giống như Corona 19 trong tương lai. Những động thái đưa ra các dự đoán về thời kỳ hậu Corona để chuẩn bị cho tình huống khó khăn như vậy của các chuyên gia trong mỗi lĩnh vực cũng đang được tìm kiếm qua nhiều phương tiện truyền thông khác nhau. Thế nhưng tất cả các dự đoán có thể chỉ là viễn cảnh trong tương lai được nhìn nhận qua lăng kính của mỗi người. Ngay bây giờ, điều tốt nhất mà chúng ta có thể làm là cần suy ngẫm và tự nhìn lại cuộc sống của mình từ trước tới nay để từ đó nghiêm túc kiểm điểm những sai lầm và thiếu sót đã mắc phải trong thời gian qua. Muốn làm được như vậy, trước hết chúng ta được trang bị một thế giới quan khác hoàn toàn trước đây thông qua việc tự nhận thức và tự suy ngẫm về hệ sinh thái. Đã đến lúc chúng ta cần phải nghiêm túc nhìn nhận lại các phương pháp đã tồn tại từ trước tới nay trong giáo dục và thận trọng cân nhắc xem một cuộc sống đúng nghĩa thực sự của con người sẽ được tạo ra với diện mạo như thế nào.

Thứ nhất, giáo dục phải trở thành chủ thể của cuộc cách mạng đổi mới hỗ trợ quá trình tự nhận thức, tự suy ngẫm về hệ sinh thái và chuyển sang một thế giới quan mới mẻ. Một trong những nhiệm vụ chính của giáo dục là tạo ra các sự kiện làm thức tỉnh thông qua nhiều giác ngộ khác nhau và khác với trước đây. Một chủ đề mà giáo dục cần phải chú trọng nhất hiện nay đó là về cơ bản phải thay đổi lối tư duy theo một thế giới quan khác biệt hoàn toàn so với trước đây thông qua việc tự nhận thức và suy ngẫm về hệ sinh thái. Tự nhận thức hệ sinh thái có nghĩa là nhìn lại cuộc sống của con người phản chiếu trong hoạt động sống của các sinh vật thể và để làm thức tỉnh họ. Một hành động nhỏ của ta cũng có thể làm ảnh hưởng tới vô số sinh thể đang sống quanh ta. Mỗi cá nhân không phải là một cá thể tồn tại độc lập mà là một phần của mạng lưới các mối quan hệ khổng lồ có liên quan đến nhau. Theo cuốn sách “Miễn dịch” của Eula Biss, “Chúng ta luôn luôn là môi trường của nhau. Miễn dịch là một không gian chung. Đó là khu vườn mà chúng ta cùng nhau chăm sóc!”. Lý do mà chúng ta, những người hoạt động trong môi trường của nhau, phải quan tâm tới miễn dịch của mỗi người là bởi vì nó ảnh hưởng tới sức khỏe của cả cộng đồng chứ không riêng sức khỏe của từng cá nhân. Chúng ta cần được giáo dục để suy ngẫm bằng tính nhạy cảm sinh thái về mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau trong hệ sinh thái, nơi các sinh thể cùng sinh sống có liên quan với thế giới loài người và cần kích thích trí tưởng tượng sinh thái để chú trọng hơn nữa tới cộng đồng xinh đẹp mà tất cả chúng ta cùng nhau sinh sống.

 

Thứ hai, cần tìm kiếm và thể hiện sự thức tỉnh cá nhân, những triển vọng, và phương hướng theo đuổi những giá trị mới thông qua giáo dục. Sau khi dịch bệnh Corona 19 bắt đầu, trong suốt một thời gian dài tôi đã chìm đắm vào việc đọc những cuốn sách mình yêu thích và viết sách. Có hai khái niệm về thời gian đó là Chronos – thời gian mang tính vật lý trôi đi một cách tự nhiên và Kairos – thời gian mang lại những ý nghĩa đặc biệt. Những người phải dành thời gian để làm gì đó một cách bắt buộc là người sử dụng thời gian mang tính vật lý dành cho tất cả mọi người Chronos, còn những người dành thời gian để làm gì đó một cách có chủ đích là người sử dụng thời gian mang tính chất chủ quan và tính chất tâm lý Kairos và nó khác nhau với mỗi người. Thế giới này đã thay đổi sang những người tạo ra thời gian Kairos chứ không phải thời gian Chronos. Dù cho thời gian vật lý cứ thế trôi đi nhưng với một ai đó thì đó là thời gian sáng tạo nên những điều mới mẻ chưa từng có. Một người sử dụng thời gian Kairos không dò xét suy nghĩ của một ai đó hay quán chiếu bản thân theo tiêu chuẩn đánh giá giá trị mà xã hội quy định. Thay vào đó, một người sử dụng thời gian Kairos khi làm việc, họ thường tìm thấy sở trường và tài năng một cách đầy hứng thú và thú vị, say mê, đắm chìm với nó và tận hưởng quá trình sáng tạo nên một điều gì đấy. Chúng ta cần phải tự xem xét và suy ngẫm về bản thân xem liệu chúng ta của ngày hôm nay có gì tốt đẹp hơn chúng ta của ngày hôm qua không và thiết lập một nền tảng giáo dục để có thể dự đoán về một cuộc sống khác với cuộc sống từ trước tới giờ và theo đuổi các giá trị không giống với trước đây.

Thứ ba, cần thiết lập và nuôi dưỡng một hình tượng con người mới tôn trọng sự khác biệt giữa con người với con người. Các chuyên gia thường khai thác về chiều sâu hơn so với chiều rộng. Khi họ đã đào thật sâu, họ sẽ khó gặp được một độ sâu khác và có thể bị chôn vùi trong cái giếng mình đã đào. Đó là lý do mà các chuyên gia đào sâu và đi vào bên trong lại trở thành những người hời hợt. Ngay cả các chuyên gia không đào sâu cũng có thể trở thành người hời hợt nhưng nếu chỉ theo đuổi chiều sâu thì sẽ trở nên hời hợt. Để khắc phục vấn đề này, các chuyên gia thường xuyên phải giữ khoảng cách nhất định với các chuyên gia khác với mình, nhưng phải thường xuyên gặp nhau để tôn trọng sự khác biệt của nhau và gặp gỡ lẫn nhau để tìm kiếm khả năng hợp tác. Người ta gọi những chuyên gia chú trọng tới sự khác biệt tồn tại giữa các chuyên gia và dung hòa tính chuyên môn khác biệt, sáng tạo nên tính chuyên môn độc đáo là Homo Difference (chuyên gia khác biệt). “Differance” là một khái niệm được triết gia người Pháp Derrida sáng tạo mới từ khái niệm “차연 (sự sai khác)” hay “차이 (sự khác biệt)” với ý nghĩa để chỉ sự khác biệt không chỉ về mặt thời gian mà cả về mặt không gian nhằm giải thích cho những sự khác biệt mà từ difference (khác biệt) trong tiếng anh không thể giải thích được. Homo Difference là những chuyên gia khác biệt giúp cho mối quan hệ giữa những người hiện đại, những người có trí tuệ trở nên tốt đẹp. Sự khác biệt tồn tại giữa họ là động lực để lặp lại những điều khác biệt khác với hôm qua và biến bạn và tôi thành người khác với hôm qua. Giáo dục trong tương lai phải đào tạo nên những chuyên gia khác biệt, tôn trọng và dung hòa sự khác biệt tồn tại giữa các chuyên gia và chú trọng tới phương pháp tạo ra những sáng tạo mới mẻ.

 

Thứ tư, giáo dục cần trở thành trung gian của quá trình thấu hiểu và trải nghiệm thực tế, từ đó tiếp thu những trí tuệ thực tiễn được sáng tạo ra trong quá trình này. Đã đến lúc cần phải rà soát lại từ căn bản những chủ nghĩa khoa học mù quáng đầy ngạo mạn của con người, thứ mà có thể dự đoán chính xác và kiểm soát không chỉ các hiện tượng tự nhiên mà cả các hiện tượng xã hội bằng sức mạnh của khoa học mà con người tạo ra, để có thể làm thay đổi tương lai như cái mà họ muốn và trang bị những trí tuệ mới mẻ. Vẫn còn rất nhiều điều chưa thể thực hiện được bằng sức mạnh của con người và chúng ta cần khiêm tốn để hiểu rằng khoa học chỉ là một phần nhỏ các thành tích học tập do những người chưa hoàn hảo tạo ra. Đây là thời điểm cần tới sự khôn ngoan thực tiễn (phronesis) của Aristoteles, thoát ra khỏi chủ nghĩa ích kỷ cực đoan, cái mà đặt lợi ích và sự an nguy của cá nhân lên trước, để suy ngẫm và phán đoán xem cách nào tốt nhất tôi có thể làm bây giờ vì lợi ích chung và dũng cảm hành động. Sự khôn ngoan thực tiễn là một sự khôn ngoan trực quan mà trong tình huống tiến thoái lưỡng nan có thể suy nghĩ thật kỹ lưỡng xem phải hành động như thế nào là đúng đắn nhưng đầy quyết đoán và hành động bằng năng lực phán đoán tình huống một cách nhanh chóng. Cụ thể ở đây, sự khôn ngoan thực tiễn là một kỹ năng sinh tồn mà tất cả chúng ta cần phải có trong thời đại không có sự chắc chắn để kiên định trước tình trạng dịch bệnh Corona 19. Sự khôn ngoan thực tiễn cũng là năng lực có thể thấu hiểu một cách trực quan, đồng cảm với nỗi đau của người khác, giữ một khoảng cách nhất định và tìm kiếm phương án tối ưu từ lập trường khách quan. Sự khôn ngoan thực tiễn không khác gì một sự khôn ngoan mang tính trải nghiệm chỉ có thể học hỏi được từ thực tế khi đã qua khổ luyện trên vùng đất xám.

 

Cuối cùng, giáo dục phải hỗ trợ cho quá trình xây dựng một cộng đồng hạnh phúc cùng nhau chung sống thông qua sự kết nối và lòng tin giữa người với người. Dù là gặp gỡ thông qua tiếp cận hay tiếp xúc thì đó cũng là những mối quan hệ được tạo ra dựa trên sự tin tưởng giữa người với người và là khu vườn của lòng tin mà mọi người cùng nhau chung sống. Nếu những sai lầm gây mất lòng tin có được sau một thời gian dài nỗ lực xây dựng thường xuyên xảy ra thì ranh giới giữa các mối quan hệ bắt đầu hình thành. Khi sự hiểu biết chủ quan không phù hợp với cuộc sống và không chứng minh sự hiểu biết bằng cuộc sống thì cỏ dại bắt đầu mọc lên um tùm trong khu vườn được gọi là lòng tin và loài thực vật mang tên niềm tin không thể sinh sôi, nó sẽ chết khô trên đó. Tùy vào tình huống, nếu những nguyên tắc bị thay đổi và những điều trái nguyên tắc hoạt động mạnh mẽ thì lòng tin và sự kết nối giữa người với người sẽ bị phá vỡ tức thì. Lòng tin và sự kết nối trong cộng đồng bị mất đi. Nếu thường xuyên không giữ lời hứa thì sẽ trở thành kẻ bội tín. Khi nhiều người khác nhau được kết nối thành một mạng lưới rộng lớn thì việc một người không thực hiện lời hứa có thể trở thành một nhược điểm hay một điểm yếu chết người mang tính sống còn cho cộng đồng đó. Khi quá trình đưa ra quyết định trở nên minh bạch và những phán đoán và quyết định thể hiện sự công bằng thì lòng tin và mối quan hệ được củng cố. Khi các đánh giá thiếu công bằng diễn ra thường xuyên thì sự kết nối của lòng tin mà bây lâu nay vất vả kiến tạo sẽ vô tình bị sụp đổ và một thứ niềm tin rời rạc bắt đầu lớn lên. Một cộng đồng hạnh phúc không được tạo ra bởi nỗ lực đơn độc của một người, tất cả các thành viên tham gia vào cộng đồng đó cần phát huy tài năng và sở trường của mình để có thể vì nhau mà tận tụy cống hiến. Khi một người tận hưởng niềm vui từ những việc mình làm biết chia sẻ với niềm vui của người khác thì mối quan hệ cho nhận niềm vui và sự kết nối sẽ trở nên lớn mạnh thành một cộng đồng vững chắc không dễ dàng sụp đổ.

 

서울교육 SNS