Suy ngẫm về 10 năm đổi mới giáo dục của Seoul và nhiệm vụ đặt ra

Bài viết của Han Man Jung (Cán bộ Phòng Hoạch định Chính sách và An toàn, Sở Giáo dục Thành phố Seoul)

Ổn định giáo dục công và tăng cường phúc lợi chung về giáo dục

Thành phố Seoul, bối cảnh của bộ phim truyền hình “Lâu đài trên không”, là nơi quy tập rất nhiều vấn đề mâu thuẫn do sự cạnh tranh trong các kỳ thi tuyển sinh đầu vào. Đến nay, vấn đề dạy thêm tốn kém vẫn đang tiếp diễn. Thời gian dành cho việc học tập của trẻ em ở đây luôn thuộc mức cao nhất so với các nước khác trên thế giới, trái lại chỉ số hạnh phúc lại tương đối thấp. Trẻ em phải thường xuyên lui tới các trường học và trung tâm đào tạo để học tập đến mức kiệt sức.

Năm 2010 vừa qua là một bước ngoặt trong việc thay đổi xu hướng giáo dục tại Seoul. Những thay đổi đó là ban hành quy định cấm các hình phạt và quy định nhân quyền dành cho học sinh; các quy định về bữa ăn thân thiện với môi trường và sự ra đời của mô hình trường học cải tiến. Đó là những nỗ lực hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện về nhân cách cho trẻ em thay vì mô hình “giáo dục xếp hàng” và hướng tới việc giáo dục trở thành quyền cơ bản của toàn xã hội thay vì giáo dục bị chi phối bởi khả năng kinh tế của cha mẹ.

Kết quả của cuộc bầu cử địa phương năm 2014 đã cho thấy thực tế rằng phần lớn người dân thành phố không có hy vọng vào nền giáo dục cạnh tranh thi cử đặt nặng vấn đề xếp hạng trong kỳ thi tuyển sinh đầu vào. Đặc biệt kết quả này có ý nghĩa sâu sắc khi nó ra đời ở một thành phố nơi mà xã hội cực kỳ coi trọng trình độ học vấn như Seoul. Kết quả này được đón nhận với ý nghĩa về một sự đồng thuận rằng cần tạo ra một “Nền giáo dục công chất lượng cao dành cho tất cả mọi người” thông qua cải cách giáo dục công và tăng cường phúc lợi chung về giáo dục.

Xây dựng nền tảng cho hệ thống giáo dục cải tiến trong tương lai với mục tiêu tất cả đều hạnh phúc

Có thể nói rằng, những cột mốc quan trọng nhất trên con đường hướng tới mục đích cải tiến giáo dục công và phúc lợi chung về giáo dục mà nền giáo dục cải tiến đang theo đuổi đó là trường học cải tiến, các khu vực áp dụng cải cách giáo dục và chính sách giáo dục miễn phí. Đã gần 10 năm trôi qua kể từ khi chính sách trường học cải tiến được triển khai thực hiện lần đầu vào năm 2011. Điểm nhấn của mô hình trường học cải tiến đó là chú trọng tới giáo dục nhằm phát triển học sinh một cách toàn diện.

Ở các trường học cải tiến, các hoạt động hợp tác về chuyên môn được đẩy mạnh. Các hoạt động chia sẻ giờ học với Cộng đồng học thuật dành cho giáo viên hay chia sẻ và hợp tác thông qua các hội nghị giáo viên tăng lên. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các giờ học, sự so sánh và các hoạt động đã thúc đẩy sự tiến bộ và phát triển của học sinh một cách có hệ thống, và “Cam kết phối hợp giữa 3 chủ thể học sinh, giáo viên và phụ huynh” đã biến đổi thành một cộng đồng dựa trên ý thức tự giác của các chủ thể giáo dục.

(Seong Yeol Kwan, Lee Yun Mi 2020) Thế nhưng, một nhiệm vụ cần phải giải quyết đó là những ý kiến cho rằng mô hình trường học cải tiến sẽ làm giảm học lực của học sinh. Hơn nữa, hệ thống quản lý trường học vốn phụ thuộc hoàn toàn vào sự cống hiến của các giáo viên cũng chính là bài toán cần phải giải quyết trước tiên để có thể triển khai mô hình trường học cải tiến và ngoài ra còn vô số những vấn đề lớn nhỏ khác nữa. Nhiệm vụ cơ bản đó là làm thế nào để định vị được vai trò và chương trình đào tạo của mô hình trường học cải tiến trong bối cảnh kết quả của các đợt thi tuyển đầu vào đã trở thành mục tiêu ưu tiên hàng đầu.

Để làm được điều này, chúng tôi đang nỗ lực xây dựng và thiết lập nhiều loại mô hình trường học cải tiến khác nhau được thiết kế đặc biệt có xem xét các yếu tố về sự tự chủ, tương lai và đặc điểm của địa phương. Đó là các mô hình trường học cải tiến tự chủ, mở rộng quyền hạn và phạm vi tự chủ của trường; mô hình trường học cải tiến tương lai, kết hợp giữa trường học cải tiến với trường học tương lai; mô hình trường học cải tiến gắn với đặc trưng của địa phương, kết hợp trường học cải tiến với chương trình giảng dạy của địa phương.

Quận Guro-gu và Geumcheon-gu là hai khu vực đầu tiên áp dụng mô hình giáo dục cải tiến của Seoul vào năm 2013. Theo đó, các hoạt động tự quản của thanh thiếu niên đã được đẩy mạnh, đồng thời triển khai các giờ học sử dụng nhiều nguồn tài nguyên giáo dục khác nhau của địa phương. Từ đó hình thành nên cơ chế hợp tác giữa chính quyền và nhân dân dựa trên nền tảng cộng đồng chúng bao gồm nhà trường và địa phương. Từ năm 2019 mô hình này đã được triển khai tại tất cả các quận tự trị của thành phố Seoul. Đây là mô hình kết hợp tự chủ nói chung và tự chủ giáo dục, có sự tham gia của Sở Giáo dục, Thành phố Seoul, chính quyền quận và người dân địa phương. Với tư cách là một hệ thống hợp tác giữa cộng đồng địa phương và trường học, mô hình này đã đặt nền móng cho quá trình cải tiến giáo dục công mà tất cả đều tín nhiệm.

Các khu vực thực hiện giáo dục cải tiến với nhiều màu sắc khác nhau thể hiện đặc tính của khu vực đã đưa giáo dục công ra khỏi phạm vi trường học, thiết lập mô hình “giáo dục đồng hành cùng với địa phương”, tạo ra “trường học phối hợp cùng địa phương” để hướng tới mục tiêu giáo dục gắn kết tri thức với cuộc sống.

Bên cạnh đó, chính sách phúc lợi chung cho giáo dục đã được triển khai chính thức theo hình thức bữa ăn miễn phí thân thiện với môi trường. Hiện tại, chế độ giáo dục miễn phí ở bậc trung học phổ thông đã được triển khai thực hiện một cách toàn diện. Chế độ giáo dục miễn phí đã được áp dụng toàn diện từ học kỳ 2 năm 2020 đến năm thứ nhất của bậc trung học phổ thông. Bữa ăn miễn phí thân thiện với môi trường không chỉ dành cho các bậc tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông mà còn được thiết kế cho cả các trường mẫu giáo.

Công cuộc cải tiến giáo dục không mấy thuận lợi. Về mặt xã hội, vấn đề bất bình đẳng giáo dục ngày càng gia tăng do các yếu tố thuộc về cơ cấu như lao động không chính thức tại các nơi sản xuất hàng loạt, bên cạnh đó, khoảng cách về học tập đang bị nới rộng do dịch bệnh Covid-19. Ngay cả trước những mâu thuẫn tồn tại đã lâu và những cuộc khủng hoảng bất ngờ, hệ thống giáo dục ở Seoul vẫn thực hiện chủ trương “hỗ trợ nhiều hơn cho nơi nào cần hơn” để tạo ra “sự khác biệt hợp đạo lý” và nỗ lực từng bước từng bước để thu hẹp dần khoảng cách giáo dục. Những nỗ lực thu hẹp khoảng cách giáo dục phải kể đến đó là chế độ ngân sách bình đẳng cho các trường học xem xét dựa vào điều kiện của từng trường; xây dựng các ngôi trường đặc biệt như Trường Seojin và Trường Narae vì quyền được hưởng giáo dục của học sinh khuyết tật, cam kết không để “phụ huynh phải khúm núm”; lập ra các lớp học đặc biệt; hỗ trợ trang bị giáo dục cho các thanh thiếu niên không đến trường; hỗ trợ cho những học sinh chuẩn bị thi kiểm tra trình độ và hỗ trợ cho các đối tượng học tập suốt đời như các cơ sở giáo dục xóa mù chữ v.v.

Sự thay đổi hệ thống giáo dục của Seoul

Trước tình trạng tỉ lệ sinh đẻ thấp, các chính sách về giáo dục đương nhiên phải được thay đổi bởi lẽ số lượng dân số đến độ tuổi đi học sụt giảm nhanh chóng tại Hàn Quốc đã gây ra nhiều vấn đề đáng lo ngại. Trong đó, hệ thống giáo dục của thủ đô Seoul đã trở thành tâm điểm và chúng tôi đang phải nỗ lực không ngừng trong việc đi đầu công cuộc chuyển mình này. Những thay đổi ở mỗi bậc học đó là, mở rộng hệ thống giáo dục bậc mầm non; áp dụng chương trình dạy học mang tính sáng tạo và phát triển cảm xúc, phù hợp với sự ổn định và tăng trưởng ở bậc tiểu học; áp dụng chính sách năm học tự do không thi cử và tăng cường chương trình nghệ thuật tổng hợp ở bậc trung học cơ sở; sự ra đời của mô hình trường trung học có các khóa học phổ thông thiết thực ở bậc trung học phổ thông; tăng cường tính chất công ở các trường tư thục và tăng cường vai trò quản lý của Sở Giáo dục đối với các trường học v.v.

Trong số các trường mầm non công lập và tư thực ở Seoul, tỷ lệ nhập học vào các trường mầm non công lập năm 2018 ở mức thấp nhất cả nước, tỷ lệ hài lòng so với tỉ lệ mong muốn nhập học vào các trường mầm non công lập rất thấp. Trước vấn đề này, bên cạnh việc thành lập trường mẫu giáo công lập quy mô nhỏ hoặc nằm trong khuôn viên của trường tiểu học, chúng tôi còn đang nghiên cứu phương án mở rộng hoạt động của các trường công lập theo nhiều mô hình khác nhau như trường mầm non theo hình thức chuyển nhượng, liên kết hợp tác, quốc doanh v.v. Ngoài ra, Sở Giáo dục cũng cần phải cân nhắc kỹ lưỡng và có những thay đổi để tháo gỡ những khúc mắc trong việc áp dụng chính sách bữa ăn miễn phí ở bậc mầm non và xây dựng chính sách giáo dục căn bản cho bậc mầm non.

Đầu tiên, để tạo ra một ngôi trường tiểu học được dạy những điều cơ bản của cuộc sống, chúng tôi đã áp dụng chương trình giáo dục phù hợp với sự ổn định và tăng trưởng cho học sinh năm thứ nhất và năm thứ hai của bậc tiểu học, chương trình giáo dục năng lực sáng tạo, trí tuệ, cảm xúc có sự tương tác dành cho học sinh từ năm thứ ba đến năm thứ sáu của bậc tiểu học. Chúng tôi đã đi đầu toàn quốc trong việc cải tiến không gian vui chơi bằng cách sắp xếp lại thời gian vui chơi giữa giờ cho trẻ không có thời gian chơi và không có khu vui chơi. Trẻ sẽ được trực tiếp tham gia trang trí cho khu vui chơi ở trường học và biến khu vui chơi thành không gian có thể tưởng tượng ra những ước mơ của trẻ.

Kết quả của việc áp dụng chính sách học kỳ tự do không thi cử ở bậc trung học cơ sở cho thấy năng lực định hướng tương lai, năng lực định hướng nghề nghiệp, cảm nhận về hiệu suất của bản thân của học sinh và mức độ hạnh phúc đối với môi trường học tập được cải thiện. Trên cơ sở đó chúng tôi hỗ trợ phát triển các hoạt động trong học kỳ tự do, duy trì những đặc điểm đặc biệt của trường và địa phương để xây dựng chế độ năm học tự do.

Ở chương trình giáo dục nghệ thuật tổng hợp ở bậc trung học cơ sở chúng tôi bố trí hội trường và phòng tập để tạo ra không gian nghệ thuật tổng hợp dành cho tất cả học sinh có thể tham gia vào các hoạt động âm nhạc, diễn kịch v.v., áp dụng cho học sinh từ năm thứ năm và thứ sáu của bậc tiểu học đến năm thứ nhất bậc trung học phổ thông bắt đầu từ năm 2020.

Đặc biệt việc thay đổi các chính sách của Bộ Giáo dục gần đây như cải tổ hệ thống trường trung học phổ thông và công bố phương án tăng cường năng lực giáo dục của các trường trung học phổ thông thông thường (ngày 7/11/2019), sửa đổi Nghị định thi hành Luật Giáo dục bậc Tiểu học và Trung học cơ sở (ngày 28/2/2020) đã trở thành nền tảng cho việc chuyển đổi từ các trường tư thục và trường phổ thông chuyên sang trường phổ thông thông thường. Việc chuyển đổi từ các trường tư thục và trường phổ thông chuyên sang trường phổ thông thông thường dự kiến sẽ kéo dài tới năm 2025. Ngay cả trường trung học công lập tự quản mà trước đây có liên quan tới sự ra đời của trường trung học tư thục tự quản cũng không có nhiều điểm khác biệt so với trường trung học phổ thông thông thường. Học chế tín chỉ ở bậc trung học phổ thông vào năm 2025 là điểm mấu chốt trong việc cải cách chương trình giáo dục sửa đổi năm 2005. Hi vọng rằng khi quy chế học vụ theo hình thức tín chỉ này được áp dụng sẽ trở thành cơ hội để chuyển đổi từ trường trung học công lập tự quản thành trường trung học phổ thông thông thường và đổi mới hoàn toàn các trường trung học phổ thông nhằm đơn giản hóa hệ thống trung học phổ thông và xây dựng nền tảng cho hệ thống các trường trung học phổ thông trong tương lai.

Với những thay đổi về mặt chính sách này, việc chuyển đổi thành các trường trung học thông thường không phải là việc hạ thấp các chuẩn mực như mọi người vẫn lo ngại, mà nó tạo ra môi trường giáo dục linh hoạt, phát hiện ra những tố chất, cá tính và giấc mơ của từng học sinh. Hệ thống giáo dục ở Seoul cần đi đầu trong việc áp dụng quy chế học vụ theo hình thức tín chỉ, củng cố quyền lựa chọn môn học của học sinh, hướng tới mục tiêu đa dạng hóa các chương trình giáo dục để trở thành các cơ sở giáo dục mở.

Xét về số lượng trường học, có thể thấy các trường tư thục chiếm tỷ trọng rất lớn trong hệ thống giáo dục ở Seoul với 28% ở bậc trung học cơ sở, 63% ở bậc trung học phổ thông. Ở một số trường tư thục liên tục xảy ra các mâu thuẫn do các vấn đề như tư lợi ngân sách, tham nhũng trong nhân sự hay sự chuyên quyền của người thành lập trường học v.v. dẫn tới các quyền lợi về giáo dục của học sinh bị xâm phạm. Khi một trường học nào đó xảy ra vấn đề, chúng tôi cắt cử cán bộ với tư cách Giám đốc điều hành xuống cơ sở để nhanh chóng xử lý vấn đề, đưa trường học trở lại trạng thái hoạt động bình thường. Sở Giáo dục đang tìm cách tiếp cận về chuyên môn và phòng tránh một số vấn đề có thể xảy ra thông qua hoạt động thanh tra tại các cơ sở tư thục. Bên cạnh hoạt động nhằm ổn định các cơ sở tư thục như vậy, chúng tôi cũng đang chuẩn bị một phương án toàn diện nhằm phát triển các cơ sở tư nhân cùng với các trường tư thục có pháp nhân mà hiện đang nỗ lực thực hiện triết lý kinh doanh của mình.

Không thể tưởng tượng nổi nếu hệ thống giáo dục của Seoul không có các trường học đóng vai trò chủ chốt quan và trọng nhất trong số đó. Để hệ thống quản lý tự chủ của trường học có thể được vận hành một cách chủ động, Sở Giáo dục cần phải thiết lập lại vai trò của Sở Giáo dục và Ban hỗ trợ giáo dục. Hệ thống quản lý trường học một cách tự chủ là hệ thống vận hành trường học một cách dân chủ dựa trên nền tảng tham dự và hợp tác của các thành viên trong nhà trường. Theo đó, phụ huynh có quyền tham gia vào trường học, đồng thời thành lập trung tâm hỗ trợ phụ huynh học sinh và nhà trường phải có trung tâm hỗ trợ phụ huynh học sinh và xây dựng ngân sách cho các hoạt động của phụ huynh học sinh.

Để học sinh có thể thực hiện vai trò của một “công dân mặc đồng phục”, chúng tôi đã thực hiện các biện pháp như áp dụng chế độ xây dựng ngân sách có sự tham gia của học sinh, hỗ trợ chi phí hoạt động cho các tổ chức của học sinh và xây dựng quỹ vận hành bậc học để chủ động trong các hoạt động của bậc học. Chúng tôi cũng nỗ lực để đảm bảo quyền tham dự và nêu ý kiến của đại diện học sinh, xây dựng cơ chế luân phiên học sinh tham dự tại các chương trình nghị sự của Ủy ban điều hành trường học. Chúng tôi đã và đang không ngừng cố gắng để củng cố quyền dân chủ của học sinh. Ngoài ra, vấn đề nhân quyền của học sinh và quyền lợi của giáo viên cũng là lĩnh vực chưa bao giờ tồn tại song song nay cần phải có được sự tôn trọng lẫn nhau. Về vấn đề này, nhằm đảm bảo quyền lợi cho giáo viên trước sự xâm phạm quá mức của một bộ phận học sinh và phụ huynh, chúng tôi đã triển khai các biện pháp củng cố quyền giáo viên.

Dự án lớp học hy vọng ở Seoul dành cho những đứa trẻ cần nhiều sự giúp đỡ của giáo viên hơn nữa đã được triển khai tích cực. Sự tham gia của các cán bộ công chức khác bên cạnh đội ngũ giáo viên vào cộng đồng học thuật chuyên môn đã giúp hoàn thiện hệ thống quản lý tự chủ của trường học. Ban hỗ trợ giáo dục đã thành lập trung tâm hỗ trợ toàn diện cho trường học, bố trí luật sư để giải quyết các vấn đề như bạo hành học đường, góp phần củng hộ hệ thống quản lý tự chủ của trường học.

Triệu lớp học, một cộng đồng

Dịch bệnh Covid-19 lan rộng giữa lúc cơn sóng lớn của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tràn sang lĩnh vực giáo dục như một cú sốc Alpha Go khiến chúng ta phải nhìn nhận lại vai trò của trường học và bản chất của giáo dục mà trước đây đã bị lãng quên.

Bên cạnh chú trọng tới việc dạy và học và giáo dục kỹ năng sống, trường học còn tăng cường quản lý các bữa ăn, chăm sóc và đảm bảo an toàn cho học sinh. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 không còn là những chủ đề bàn luận nữa mà nó đã đang tiến lại gần với thực tại. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo đang phát triển để có thể đảm nhận vai trò này một cách gián tiếp cũng như trực tiếp. Mô hình trường học cải tiến của tương lai là sự kết hợp giữa trường học cải tiến với giáo dục tương lai nhằm đáp ứng những thách thức mang tính thời đại như vậy. Ở một khía cạnh khác, dịch bệnh Covid-19 đã đòi hỏi chúng ta phải có giải pháp ứng phó trước những thay đổi cấp thiết và bất khả kháng này. Đó là khi học sinh không thể đến trường, chúng ta cần tiến hành giảng dạy từ xa thay thế cho các lớp học trực tiếp tại trường. Khi vai trò của gia đình và xã hội ngày càng trở nên quan trọng hơn so với vai trò của nhà trường và trước yêu cầu phải tạo ra các mục tiêu về giáo dục bằng cách kết hợp một cách có hệ thống hình thức lớp học từ xa với hình thức giảng dạy trực tiếp, chúng tôi có nhiệm vụ phải tìm ra đáp án cho những câu hỏi về một hệ thống giáo dục kiểu mới thoát khỏi những quy tắc giáo dục và các mô hình trường học hiện tại.

Tại cuộc họp báo nhân dịp kỷ niệm 2 năm ngày nhậm chức Bộ trưởng Bộ Giáo dục, phương châm “Triệu lớp học, một cộng đồng” đã được nêu ra, trở thành kim chỉ nam cho những yêu cầu mang tính thời đại như vậy. Đối với thế hệ con cháu chúng ta, những người sẽ phải sống trong thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ 4, phải sống chung với virut Corona, sống trong thời đại tỉ lệ sinh giảm và dân số già hóa, thời đại hệ sinh thái bị đe dọa, thì các mô hình giáo dục linh hoạt phù hợp với năng lực và điều kiện của từng cá nhân chính là xu hướng giáo dục mới. Một nghịch lý rằng thời gian diễn ra dịch bệnh Covid-19 đã cho thấy các lớp học từ xa sẽ góp phần vào việc tiến lại gần hơn tới các lớp học được cá nhân như vậy. Việc chuyển đổi hệ sinh thái vì sự tồn tại của trái đất chính là chiến lược sinh tồn của nhân loại. Hiện tại chúng tôi đang chuẩn bị cho ra đời lớp học biến đổi hệ sinh thái và mô hình trường học không phát thải khí carbon với trạm phát điện năng lượng mặt trời, vườn rau của trường và chính sách lựa chọn thức ăn chay.

Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 đang diễn ra, việc chia sẻ và hợp tác giữa trường học và cộng đồng địa phương không còn là một lựa chọn mà là một việc làm thiết yếu. Một ví dụ điển hình đó là Sở Giáo dục và Thành phố Seoul, cùng chính quyền các quận tự trị đã cùng nhau thực hiện dự án gói sản phẩm nông sản và mua sắm thiết bị giáo dục cho học sinh của gia đình có thu nhập thấp. Cả việc chăm sóc và phòng chống dịch bệnh cũng vậy, bằng việc hợp tác với chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội của địa phương chẳng hạn như Trung tâm chăm sóc trẻ em của địa phương, các trường học đã giải quyết được ba vấn đề cùng xảy ra một lúc đó là vấn đề về giáo dục, chăm sóc và phòng chống dịch bệnh.

“Trường học hướng tới tương lai” được chính phủ lựa chọn là dự án điển hình của Hàn Quốc. Dự án này thể hiện giá trị của mối quan hệ hợp tác giữa trường học và cộng đồng địa phương, phản ánh giá trị xanh trong đó trường học phải trở thành cái nôi giáo dục về sự chuyển đổi hệ sinh thái và phản ánh giá trị của sự phát triển công nghệ giáo dục chẳng hạn như lớp học trực tuyến.

Trong thời đại “thảm họa xảy ra thường xuyên” và khi tất cả cộng đồng trên trái đất trở thành một “xã hội rủi ro kép”, việc nuôi dưỡng những giấc mơ về một triệu lớp học, cùng những người khác nắm giữ vai trò chủ đạo trong hệ sinh thái toàn cầu và làm chủ xã hội cho những đứa trẻ của chúng ta chính là nhiệm vụ của “nền giáo dục cải tiến trong tương lai tạo ra những công dân tự chủ đầy sáng tạo”.

 

서울교육 SNS